ارزش‌گذاری خدمات بوم‌سازگانی جنگل‌های فندقلو با تأکید بر خدمات تأمینی و تنظیمی (تولید آب، حفاظت خاک، ذخیره کربن و محصولات چوبی و غیرچوبی)

سلطانی, نگین; سفیدی, کیومرث; جهدی, رقیه; حزباوی, زینب

doi:10.22098/mmws.2026.19916.1826

ارزش‌گذاری خدمات بوم‌سازگانی جنگل‌های فندقلو با تأکید بر خدمات تأمینی و تنظیمی (تولید آب، حفاظت خاک، ذخیره کربن و محصولات چوبی و غیرچوبی)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

¹ دانش‌آموخته کارشناسی ارشد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² استاد گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

³ دانشیار گروه علوم و مهندسی جنگل، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

⁴ دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

10.22098/mmws.2026.19916.1826

چکیده

جنگل‌ها با فراهم‌سازی طیف گسترده‌ای از خدمات بوم‌سازگانی، نقش مهمی در پایداری محیط‌زیست و رفاه جوامع انسانی ایفا می‌کنند. ارزش‌گذاری این خدمات، زمینه شناخت دقیق‌تر اهمیت اقتصادی و بوم‌شناختی جنگل‌ها را فراهم کرده و می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری‌های مدیریتی و حفاظتی مؤثر باشد. هدف این پژوهش، ارزش‌گذاری برخی از خدمات بوم‌سازگانی جنگل فندقلو و تبیین نقش آن‌ها در حفاظت از منابع طبیعی و محیط‌زیست است. در این راستا، سه زیرحوزه آبخیز آلادیزگه، سوها و کله‌سر به‌عنوان مناطق مورد مطالعه انتخاب شدند. داده‌های میدانی حاصل از نمونه‌برداری برای برآورد ارزش فرآورده‌های چوبی و غیرچوبی (روش بازاری) مورد استفاده قرار گرفت و ارزش خدمات تولید آب و جلوگیری از فرسایش خاک (روش هزینه جایگزین) و ذخیره کربن (روش قیمت کربن) به با بهره‌گیری از نرم‌افزار InVEST محاسبه شد. نتایج نشان داد ارزش کارکرد تولید چوب در زیرحوزه‌های آبخیز سوها، آلادیزگه و کله‌سر به‌ترتیب 1/3، 9/2 و 8/1 میلیارد ریال در هکتار برآورد شد. هم‌چنین، ارزش تولید میوه فندق در آلادیزگه 176 و در کله‌سر 896 میلیون ریال در هکتار در سال محاسبه شد. ارزش خدمت تولید آب در زیرحوزه‌های آبخیز آلادیزگه، سوها و کله‌سر به‌ترتیب 6/169، 2/169 و 4/154 میلیون ریال در هکتار در سال به‌دست آمد. افزون بر این، ارزش جلوگیری از فرسایش خاک در زیرحوزه‌های آبخیز سوها، کله‌سر و آلادیزگه به‌ترتیب 5/174، 5/160 و 3/76 میلیون ریال در هکتار در سال برآورد شد. همچنین، نتایج ارزش‌گذاری ذخیره کربن نشان داد که این خدمت در هر سه زیرحوزه آبخیز مورد مطالعه معادل 2/4 میلیارد ریال در هکتار است. به‌طور کلی، حفاظت و مدیریت پایدار جنگل فندقلو نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ و تقویت خدمات بوم‌سازگانی دارد. یافته‌های این پژوهش بر ضرورت اجرای برنامه‌های حفاظتی و مدیریتی، به‌ویژه در منطقه سوها، به‌منظور صیانت از این بوم‌سازگان ارزشمند تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات