مدل‌سازی تأثیر الگوهای پوشش خزه بر مؤلفه‌های رواناب و رسوب در شیب‌های مختلف (مطالعه آزمایشگاهی با شبیه‌ساز باران-فرسایش)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

2 دانشیار، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

3 استاد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

4 دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، مدیریت مطالعات پایه منابع آب، شرکت آب منطقه‌ای اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده

امروزه یکی از مشکلات مهم حوزه‌های آبخیز، فرسایش خاک و تولید رسوب است که توسعه پایدار در این عرصه‌ها را تهدید می‏نماید. یکی از روش‌های جلوگیری از هدررفت منابع آب و خاک استفاده از افزودنی‌های زیستی برای کنترل فرسایش و حفاظت خاک است. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات حفاظتی خزه به­عنوان یک نوع افزودنی زیستی خاک با دو شکل الگو کاشت در مقایسه با کرت شاهد در شیب‌های ۲۰، ۳۰ و ۴۰ درصد، تحت بارش ۱۲۰ میلی‌متر برساعت با استفاده از شبیه‌ساز باران مورد آزمایش قرار گرفت. در مجموع ۲۷ نمونه آزمایش با سه کرت کپه‌ای، نواری و شاهد با سه تکرار در سه شیب ۲۰، ۳۰ و ۴۰ درصد برداشت شد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که حجم رواناب در الگوهای کاشت کپه‌ای و نواری نسبت به شاهد در شیب ۲۰ درصد به­ترتیب ۲4/۲۰ و 83/۳۳ درصد، در شیب ۳۰ درصد به­ترتیب 56/۱۹ و ۴8/۳۳ درصد و در شیب ۴۰ درصد به­ترتیب 30/۱۳ و ۰5/۳۱ درصد کاهش یافت. هم‌چنین درصد غلظت رسوب برای الگوهای کاشت کپه‌ای و نواری به طور معناداری در شیب ۲۰ درصد به­ترتیب ۳۵/۱۴ و ۱3/۲۳ درصد، در شیب ۳۰ درصد به­ترتیب 53/17 و 78/26 درصد و در شیب ۴۰ درصد به­ترتیب 12/19و ۶2/۲۳ درصد کاهش داشت. نتایج نشان داد که پوشش حفاظتی خزه به­کار برده شده به‌طور معناداری رواناب و فرسایش خاک را کاهش داد و پوشش خزه با الگوی نواری بیش­ترین اثر حفاظتی را در مقایسه با پوشش خزه به ‌شکل کپه‌ای ایجاد کرد. بنابراین استفاده از پوشش حفاظتی خزه در مناطق جنگلی می‌تواند نقش چشم‌گیری در کاهش رواناب و هدررفت خاک داشته باشد. هم­چنین خزه با کاهش سرعت جریان منجر به افزایش نفوذپذیری شده و جدا شدن ذرات خاک به‌وسیله قطرات باران را کاهش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 23 تیر 1405
  • تاریخ دریافت: 09 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 12 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 23 تیر 1405