تحلیل همبستگی توزیعی و نیمه‌توزیعی شاخص اتصال رسوب ساختاری و عملکردی با فرسایش خاک

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

2 دانشیار، گروه مهندسی آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

چکیده

الگوی زمانی فرآیندهای فرسایش خاک و انتقال رسوب به عوامل گوناگونی از جمله توپوگرافی، کاربری اراضی و تراکم پوشش گیاهی وابسته است. امروزه شاخص اتصال رسوب به‌عنوان ابزاری برای نمایش میزان پیوستگی مسیر حرکت رسوبات از منبع تا خروجی آبخیز،  تصویر نسبتاً دقیقی از رفتار انتقال رسوب ارائه می‌دهد. ارتباط بین شاخص اتصال رسوب و فرسایش خاک با هدف مطالعه پویایی اتصال رسوب در مقیاس زمانی ماهانه در حوزه آبخیز کسیلیان مورد بررسی و مطالعه قرار گرفت. ابتدا شاخص اتصال سالانه رسوب در حوزه آبخیز کسیلیان با استفاده از مدل رقومی ارتفاع برای سال 2021 محاسبه شده، سپس با فرض پویایی اتصال رسوب در بازه زمانی ماهانه و اثر تغییرات پوشش گیاهی بر میزان اتصال رسوب، از شاخص پوشش گیاهی NDVI به عنوان عامل وزنی ورودی در محاسبه شاخص اتصال رسوب استفاده شد. لازم به ذکر است ورود عامل وزنی در مدل اختیاری است و در حالت پیش‌فرض مدل از ضریب زبری سطح خاک استفاده می‌شود. پس از محاسبه شاخص اتصال رسوب در هر ماه همبستگی میان این شاخص و فرسایش ماهانه حوزه آبخیز در هر طبقه شیب، کاربری/پوشش اراضی و واحد کاری بررسی شد. در نظرگرفتن پوشش گیاهی در شاخص اتصال رسوب به افزایش همبستگی اتصال رسوب و فرسایش خاک در طبقات شیب، کاربری/پوشش اراضی و واحد کاری و در بازه زمانی ماهانه منجر شد. بیش‌ترین میزان همبستگی میان فرسایش خاک و اتصال رسوب ماهانه در ماه ژانویه و در طبقات شیب مشاهده شد (85/0-، سطح معنی‌داری 02/0) در حالی‌که کم‌ترین میزان همبستگی در ماه اکتبر در کاربری/پوشش اراضی (14/0، غیرمعنی‌دار) و همچنین در ماه مارس در واحدهای کاری (17/0، غیرمعنی‌دار) به چشم می‌خورد. نتایج همچنین نشان داد که همراهی اثر طبقه شیب و کاربری/پوشش اراضی جنگل در دو واحد کاری 2 و 4 سبب کاهش چشمگیر فرسایش خاک ماهانه در این دو واحد در ماه آوریل شده است (01/0 تن در هکتار). همچنین واحد کاری 4 کم‌ترین میزان اتصال رسوب ماهانه را در ماه‌های ژانویه (64/5-) و اکتبر (54/5-) به خود اختصاص داده است. این نتایج نشان دهنده نقش مهم پوشش گیاهی در مدیریت و کاهش میزان فرسایش و اتصال رسوب با افزایش مقاومت و زبری سطحی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 22 تیر 1405
  • تاریخ دریافت: 04 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 09 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 22 تیر 1405