اثر دما بر هیدرولیک جریان و سینتیک انتقال مواد در خاک گراولی غیراشباع

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکترای آبیاری و زهکشی، دانشکده آب و خاک، دانشگاه زابل، ایران

2 دانشیار گروه مهندسی آب، دانشکده آب و خاک، داشگاه زابل، ایران

3 استادیار گروه علوم و مهندسی آب، دانشگاه بیرجند، ایران

چکیده

چالش بنیادین در تحلیل منحنی‌های رخنه‌ی ثبت‌شده در دماهای مختلف، تفکیک تاثیر دما بر دو مؤلفه‌ی هیدرولیکی و سینتیکی از یکدیگر است. آزمایش‌های انتقال ستونی با هدف ارائه یک رویکرد مدل‌سازی متوالی برای جداسازی اثرات هیدرولیکی و سینتیکی دما بر انتقال در محیط متخلخل غیراشباع بر روی سنگدانه‌های گراولی با قطر میانه 6/3 میلی‌متر انجام شد. آزمایش‌ها در سه سطح دمایی 15، 30 و 45 درجه سانتی‌گراد توسط یک سامانه‌ی کنترل دمای محقق‌ساخته‌ به نام آبادیس در دو تکرار اجرا گردید. شبیه‌سازی جریان و انتقال کلوئید به‌ترتیب با بهره‌گیری از معادلات ریچاردز، ون‌گنوختن-معلم و انتقال-انتشار (تلفیق‌شده با مدل سینتیکی تک‌مکانی) انجام پذیرفت. افزون بر این، جهت تفکیک دقیق اثرات هیدرولیکیِ دما از مکانیسم‌های سینتیکی، یک رویکرد بهینه‌سازی متوالی مبتنی بر حل معکوس به‌منظور بازتولید ضرائب شکل منحنی مشخصه رطوبتی و اصلاح منحنی‌های رخنه به کار گرفته شد. نتایج نشان داد افزایش دما از 1۵ به ۴۵ درجه سانتی-گراد باعث افزایش ۲۰ درصدی هدایت هیدرولیکی اشباع، افزایش 52 درصدی پارامتر α و کاهش 26 درصدی پارامتر n در مدل ون‌گنوختن-معلم و جابجایی منحنی‌های مشخصه رطوبتی به سمت چپ شد. نرخ بازیابی کلوئیدها با افت 17 درصدی از 78/0 به 65/0 کاهش یافت. ضریب اتصال کلوئیدها (Ka) از 229/0 به (1/min) 408/0 (معادل 78%) افزایش یافت و ضریب انفصال کلوئیدها (Kd) با افت 93 درصدی روبرو شد. پس از بازتولید منحنی‌های رخنه کلوئید با ضرائب هیدرولیکی جدید، در دمای C° 15 تفاوت معنی‌داری بین مدل اولیه و اصلاح‌شده دیده نشد اما در دمای C° 45، موجب افت محسوسِ غلظت نسبی در قله منحنی شد. این نتایج نشان داد که تغییرات دما به صورت همزمان و در دو جهت رقابتی (هیدرولیک جریان و سینتیک انتقال) سیستم را تحت تأثیر قرار می‌دهد، اما اثرات آن بر سینتیک انتقال غالب‌تر بود. همچنین نتایج نشان داد عدم اعمال اثرات دمایی بر ضرائب هیدرولیکی در برازش داده‌های منحنی رخنه، موجب جبران کاذب این نارسایی توسط پارامترهای سینتیکی می‌گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 20 تیر 1405
  • تاریخ دریافت: 01 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 11 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 20 تیر 1405