حفاظت آب بر اساس سازه‌های پیش‏بینی‌‏کننده‏ رفتار کشاورزان در شهرستان اردبیل: بسط نظریه انگیزش حفاظت (EPMT)

سوختانلو, مجتبی; سواری, مسلم

doi:10.22098/mmws.2026.19828.1818

حفاظت آب بر اساس سازه‌های پیش‏بینی‌‏کننده‏ رفتار کشاورزان در شهرستان اردبیل: بسط نظریه انگیزش حفاظت (EPMT)

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشیار، گروه مهندسی آب و مدیریت کشاورزی، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

² دانشیار، گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکده مهندسی کشاورزی و توسعه روستایی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران

10.22098/mmws.2026.19828.1818

چکیده

غالب منابع آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و در مواجهه با بحران کاهش منابع آب، بهبود اقدامات رفتاری کشاورزان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. لذا، این بررسی مقطعی به دنبال آن است تا بر اساس سازه‌های پیش‏بینی‏کننده‏ رفتار کشاورزان و بسط نظریه انگیزش حفاظت، بهبود حفاظت از آب در شهرستان اردبیل را تبیین کند. جامعه آماری، شامل همه کشاورزان دارای کشت آبی (18582=N) بودند که به روش چندمرحله‏ای تصادفی با انتساب متناسب، حجم نمونه از چهار دهستان (سردابه (95 کشاورز)، شرقی (86 کشاورز)، هیر (49 کشاورز) و غربی (44 کشاورز) تعیین ‏شد (274=n). مبنای نظری تحقیق، نظریه انگیزش حفاظت بود که برای درک تأثیرات رفتاری گسترده‌تر، با کمک مدل‌یابی معادلات ساختاری (SEM) و نرم افزار SmartPLS، دو سازه توسعه‌دهنده دانش فنی و هنجار اخلاقی اعمال شد. نتایج نشان داد که غالب کشاورزان از لحاظ بکارگیری روش‌های حفاظت از منابع آب، در سطح نسبتاً نامطلوب (2/37 درصد پاسخ‏گویان) قرار داشتند. در هر دو مدل، سازه‌های حساسیت درک‏شده، شدت درک‏شده و اثربخشی پاسخ بر قصد حفاظت آنان منابع آب، تأثیر مثبت و معنی‏دار و هزینه پاسخ تأثیر منفی و معنی‌داری داشت. همچنین، دو سازه شدت درک‏شده و حساسیت درک‌شده، به ترتیب، قوی‌ترین سازه‌های اثرگذار بر قصد حفاظت از منابع آب در هر دو مدل تعیین شد. با آنکه دو سازه توسعه‌کننده، تأثیرگذاری غیرمستقیم (با میانجی قصد حفاظت) بر بهبود رفتار حفاظت از آب داشتند؛ اما توانستند قدرت تبیین در مدل توسعه‌یافته را تا 9/10 درصد افزایش دهند (3/69 درصد واریانس). بکارگیری کارشناسان فنی در منطقه، جلب نظر رهبران افکار در مناطق کشاورزی منطقه جهت ترویج حفظ منابع آبی، آموزش‌های عملی و مبتنی بر یادگیری تجربی و اجرای برنامه‌های مدیریت منابع آب در قالب رهیافت مدرسه-مزرعه-کشاورز (FFS: Farmers-Field-School)، می‌تواند بر بهبود اقدامات رفتاری کشاورزان در حفاظت از منابع آبی اثربخش باشد.

کلیدواژه‌ها