پویایی تغییرات ویژگی‌های کیفیت خاک یک زیست‌بوم نیمه‌خشک پس از کاربرد زغال زیستی چوب صنوبر در شرایط صحرایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

2 دانشیار، گروه مهندسی مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، یران

3 دانشیار، گروه علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

4 دانش‌آموخته دکتری، علوم و مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ارومیه، ایران

5 دانشجوی دکتری، علوم و مهندسی خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

در اراضی نیمه‌خشک، کیفیت پایین‌ خاک یکی از موانع اصلی تولید پایدار است. زغال زیستی به‌عنوان یک اصلاح‌کننده کربن-بنیان، گرچه در بازه یک‌ تا دو ساله بر کیفیت خاک مؤثر است، اما پایداری اثرات آن در مقیاس سه ساله هم‌چنان عدم قطعیت دارد. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر زغال زیستی حاصل از گرماکافت تدریجی چوب صنوبر در ۴۵۰ درجه سلسیوس در سطوح کاربرد صفر (شاهد)، ۲۵ و ۵۰ تن بر هکتار در سه بازه زمانی یک، دو و سه ساله بر ویژگی‌های مهم شیمیایی خاک در مزرعه بدون گیاه در کرت‌های 10 مترمربعی واقع در دشت ارومیه تحت طرح کاملاً تصادفی طراحی و داده‌ها با آزمون تجزیه واریانس اندازه‌گیری‌های مکرر و آزمون تعقیبی حداقل اختلاف‌های معنی‌دار تحلیل شدند. نتایج نشان داد پاسخ شاخص‌ها خطی نبوده و در سال اول به اوج اثرگذاری رسید، در سال دوم روندی کاهشی اما پایدار داشت و در سال سوم به تعادل نزدیک شد. پس از سه سال، ماده آلی در سطوح ۲۵ و ۵۰ تن بر هکتار به‌ترتیب 95 و 151 درصد و نیتروژن کل تنها در سطح ۵۰ تن با 67 درصد نسبت به شاهد افزایش معنی‌دار یافت. در تیمارهای ۲۵ و ۵۰ تن بر هکتار، نسبت کربن به نیتروژن از ۷۸/۵ در شاهد به ۳۷/۹ و ۸۲/۸، pH خاک از ۶۹/۷ به ۸۱/۷ و ۸۶/۷ و هدایت الکتریکی از 03/۱ به ۰۸/۱ و ۱۱/۱ دسی‌زیمنس بر متر افزایش یافت، اما تفاوت معنی‌داری بین دو سطح مصرف نبود. یافته‌ها نشان داد برای تنظیم pH و شوری خاک، سطح ۲۵ تن بر هکتار در چرخه سه‌ساله کافی و اقتصادی است و برای حفظ نیتروژن در بلندمدت نیازمند ۵۰ تن بر هکتار است. این پویایی زمانی و پاسخ شاخص‌ها به زغال زیستی، انتخاب سطح مصرف بهینه را بر اساس هدف مدیریتی و افق زمانی پایش در کشاورزی مناطق نیمه‌خشک به‌طور علمی و عملیاتی امکان‌پذیر می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 01 تیر 1405
  • تاریخ دریافت: 21 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری: 18 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 01 تیر 1405