آینده‌پژوهی بحران آب شهری با رویکرد سناریونویسی: تحلیل ساختاری و مدیریتی شهر اردبیل

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه جغرافیا، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

چکیده

بحران آب شهری در ایران به‌عنوان یکی از چالش‌های پیچیده و چندبعدی، تحت تأثیر هم‌زمان عوامل اقلیمی، مدیریتی، اقتصادی و اجتماعی شکل گرفته و شهر اردبیل نیز در سال‌های اخیر با تشدید این بحران مواجه بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل آینده‌های محتمل بحران آب شهری اردبیل، با بهره‌گیری از رویکرد آینده‌پژوهی و روش سناریونویسی تا افق 1414، مبتنی بر تحلیل اثرات متقاطع انجام شده است. در این راستا، ابتدا با استفاده از روش دلفی اصلاح‌شده، 38 متغیر در مرحله اول و سپس در گام دوم دلفی، 11 متغیر کلیدی به‌عنوان پیشران‌های اصلی بر پایه نظر خبرگان و با استفاده از طیف لیکرت انتخاب شدند. در ادامه، با تعریف 33 وضعیت برای این متغیرها و براساس ماتریس اثرات متقابل امتیاز دهی شده و با بکارگیری نرم‌افزار سناریوویزارد، 6 سناریوی سازگار و محتمل استخراج گردید. نتایج نشان می‌دهد که سیستم آب شهری اردبیل ماهیتی آستانه‌ای و شکننده دارد؛ به‌طوری‌که تغییرات نسبتاً محدود در متغیرهای حکمرانی می‌تواند به گذار سریع از وضعیت پایدار به شرایط بحرانی منجر شود. علاوه بر این، تحلیل‌ها حاکی از آن است که ریشه اصلی بحران آب در اردبیل، بیش از آنکه ناشی از کمبود مطلق منابع آبی باشد، در نارسایی‌های ساختاری و نهادی نهفته است. سناریوهای طراحی‌شده نیز نشان می‌دهند که مسیر آینده این سیستم به‌طور قابل توجهی وابسته به کیفیت حکمرانی، میزان هماهنگی نهادی، سطح سرمایه‌گذاری و الگوهای مصرف است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 27 خرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 12 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری: 17 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش: 27 خرداد 1405