امواج گرمایی هر ساله خسارات قابل توجهی به بخشهای کشاورزی، انرژی، سلامت و محیط زیست در مناطق مختلف جهان از جمله ایران وارد میکنند. مطالعات جامعی که تغییرات فصلی و مکانی این پدیده را در مقیاس کل کشور با استفاده از شاخصهای مختلف مورد ارزیابی قرار داده باشد، محدود است. هدف این پژوهش، تحلیل تغییرات فصلی و مکانی امواج گرمایی در ایران و مقایسه کارایی چهار شاخص شدت شامل شاخص روزانه بزرگی موج گرما (HWMId)، گرمای تجمعی (HEATcum)، میانگین شدت موج گرما (AVI) و میانگین ناهنجاری دمایی موج گرما (AVA) در شناسایی این پدیده است. در این پژوهش از دادههای دمای بیشینه روزانه ۱۱۲ ایستگاه سینوپتیک ایران در بازه زمانی ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۳ استفاده شد. امواج گرمایی با استفاده از آستانه صدک ۹۰ام و تداوم حداقل سه روز برای هر ایستگاه شناسایی گردید. سپس چهار شاخص HWMId، HEATcum، AVI و AVA در مقیاس فصلی محاسبه شد. نتایج نشان داد که مناطق جنوبشرقی، جنوبی و جنوبغربی ایران دارای بیشترین مقادیر دمای بیشینه (بیش از ۴۵ درجه سلسیوس در تابستان) هستند، در حالیکه بیشینه متوسط سالانه امواج گرمایی در شمالغرب کشور مشاهده میشود. بیشترین و کمترین مقادیر امواج گرمایی بهترتیب متعلق به فصل تابستان و پاییز است. شاخص HWMId، افزایش شدت امواج گرمایی را در مناطق شمالی کشور نشان میدهد. شاخص HEATcum بیانگر آن است که مناطق شمالشرقی، شمالی و شمالغربی بیشترین مقادیر گرمای تجمعی را دارا هستند. شاخص AVI در سالهای اخیر روند افزایشی داشته است و شاخص AVA حاکی از وقوع بیشینه ناهنجاری دمایی در عرضهای جغرافیایی بالاتر (حدود ۸ درجه سلسیوس) و تغییرات بزرگتر این مناطق نسبت به سایر نقاط کشور است. مقایسه چهار شاخص نشان میدهد که شاخصهای مبتنی بر ناهنجاری دما (HWMId، HEATcum و AVA) در مقایسه با شاخص مبتنی بر دمای مطلق (AVI) برای شناسایی و تحلیل امواج گرمایی در ایران مناسبتر هستند. در میان آنها، شاخصهای مبتنی بر مقادیر تجمعی (HWMId و HEATcum) به دلیل حساسیت بیشتر به ناهنجاریهای شدید و کوتاهمدت، برای شناسایی شدیدترین امواج گرمایی کارآمدتر میباشند.
یحیوی دیزج, آمنه و جوان, خدیجه . (1405). تحلیل تغییرات فصلی و شاخصهای شدت امواج گرمایی فرین اقلیمی در ایران. مدل سازی و مدیریت آب و خاک, (), -. doi: 10.22098/mmws.2026.19544.1796
MLA
یحیوی دیزج, آمنه , و جوان, خدیجه . "تحلیل تغییرات فصلی و شاخصهای شدت امواج گرمایی فرین اقلیمی در ایران", مدل سازی و مدیریت آب و خاک, , , 1405, -. doi: 10.22098/mmws.2026.19544.1796
HARVARD
یحیوی دیزج, آمنه, جوان, خدیجه. (1405). 'تحلیل تغییرات فصلی و شاخصهای شدت امواج گرمایی فرین اقلیمی در ایران', مدل سازی و مدیریت آب و خاک, (), pp. -. doi: 10.22098/mmws.2026.19544.1796
CHICAGO
آمنه یحیوی دیزج و خدیجه جوان, "تحلیل تغییرات فصلی و شاخصهای شدت امواج گرمایی فرین اقلیمی در ایران," مدل سازی و مدیریت آب و خاک, (1405): -, doi: 10.22098/mmws.2026.19544.1796
VANCOUVER
یحیوی دیزج, آمنه, جوان, خدیجه. تحلیل تغییرات فصلی و شاخصهای شدت امواج گرمایی فرین اقلیمی در ایران. مدل سازی و مدیریت آب و خاک, 1405; (): -. doi: 10.22098/mmws.2026.19544.1796
)