خشکسالی از مهمترین مخاطرات اقلیمی در مناطق خشک و نیمهخشک است. در دهههای اخیر، تداوم، شدت، فراوانی خشکسالیها تحت تأثیر تغییرات به طور چشمگیری افزایش یافته است. پهنه ایران بهدلیل موقعیت جغرافیایی و نوسانات بارش، بهطور گسترده در معرض خشکسالی قرار دارد. تحلیل خشکسالی در دو مقیاس مکانی و زمانی به منظور مدیریت منابع آب، اهمیت اساسی دارد. در این پژوهش برای اولین بار در ایران، شاخص خشکسالی هواشناسی SPEI یا شاخص استاندارد شده تفاضل بارش و تبخیر-تعرق پتانسیل در مقیاسهای زمانی ۳، ۹ و ۱۲ ماهه با استفاده از دادههای ماهانه پایگاه جهانی TerraClimate (قدرت تفکیک مکانی ۴ کیلومتر یا یک چهارم درجه) بهصورت شبکه رستری 0.04 درجه در دوره آماری 2024-1985 استخراج شد. در هر پیکسل با، ویژگیهای خشکسالیها شامل تداوم، شدت، بزرگی، فاصله و فراوانی یا تعداد رخدادها با استفاده از نظریه دنبالهها (Runs Theory) و آستانههای صدکی استخراج شد. بعلاوه، از آزمون من–کندال اصلاحشده (MMK) برای تحلیل روند شاخص SPEI در هر پیکسل از ایران (4*4 کیلومتر) استفاده شد. نتایج نشان داد با افزایش مقیاس زمانی(3 تا 12ماه)، تداوم، بزرگی و فاصله رخدادها، بهطور چشمگیری افزایش داشته اما شدت خشکسالی، کاهش مییابد. مناطق مرکزی، شرقی و جنوبشرقی ایران، طولانیترین تداوم، بیشترین شدت خشکسالی هواشناسی را تجربه کردند. در مقیاس ۱۲ ماهه، ویژگیهای خشکسالی تقریباً در سراسر ایران به طور یکنواخت میباشد. تحلیل خشکسالی در حوضههای آبریز اصلی نشان داد، حوضه دریاچه خزر، کمترین و حوضههای مرکزی، شرقی-هامون و سرخس-قرهقوم، بیشترین آسیبپذیری از نظر خشکسالی را دارند. آزمون MMK روند کاهشی معنادار شاخص SPEI را در پهنه ایران، بیش از ۹۵ درصد در مقیاس ۳ ماهه، بیش از ۹۹ درصد در مقیاس ۹ ماهه و ۱۰۰ درصد در مقیاس ۱۲ ماهه نشان میدهد. نتایج پژوهش نشان میدهد استفاده از دادههای شبکهای اقلیمی با قدرت تفکیک بالای پایگاه TerraClimate و نظریه دنبالهها، امکان پایش سریع خشکسالی هواشناسی را در تمام مناطق ایران فراهم ساخته و بهعنوان ابزار مؤثر در برنامهریزی منابع آب توصیه میشود.
میرزائی حسنلو, ایوب , عرفانیان, مهدی و کاظم پور چورسی, سیما . (1404). تحلیل ویژگیهای خشکسالی هواشناسی ایران با دادههای قدرت تفکیک بالای TerraClimate و نظریه دنبالهها. مدل سازی و مدیریت آب و خاک, (), -. doi: 10.22098/mmws.2026.19172.1766
MLA
میرزائی حسنلو, ایوب , , عرفانیان, مهدی , و کاظم پور چورسی, سیما . "تحلیل ویژگیهای خشکسالی هواشناسی ایران با دادههای قدرت تفکیک بالای TerraClimate و نظریه دنبالهها", مدل سازی و مدیریت آب و خاک, , , 1404, -. doi: 10.22098/mmws.2026.19172.1766
HARVARD
میرزائی حسنلو, ایوب, عرفانیان, مهدی, کاظم پور چورسی, سیما. (1404). 'تحلیل ویژگیهای خشکسالی هواشناسی ایران با دادههای قدرت تفکیک بالای TerraClimate و نظریه دنبالهها', مدل سازی و مدیریت آب و خاک, (), pp. -. doi: 10.22098/mmws.2026.19172.1766
CHICAGO
ایوب میرزائی حسنلو , مهدی عرفانیان و سیما کاظم پور چورسی, "تحلیل ویژگیهای خشکسالی هواشناسی ایران با دادههای قدرت تفکیک بالای TerraClimate و نظریه دنبالهها," مدل سازی و مدیریت آب و خاک, (1404): -, doi: 10.22098/mmws.2026.19172.1766
VANCOUVER
میرزائی حسنلو, ایوب, عرفانیان, مهدی, کاظم پور چورسی, سیما. تحلیل ویژگیهای خشکسالی هواشناسی ایران با دادههای قدرت تفکیک بالای TerraClimate و نظریه دنبالهها. مدل سازی و مدیریت آب و خاک, 1404; (): -. doi: 10.22098/mmws.2026.19172.1766
)