مدل‌سازی و بررسی وضعیت کمی آب‌های زیرزمینی آبخوان مهیار جنوبی-دشت آسمان با استفاده از مدل MODFLOW

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد/ گروه منابع آب، دانشکدة محیط‌ زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 استاد/ گروه منابع آب، دانشکدة محیط ‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.22098/mmws.2022.11807.1172

چکیده

در اقلیم خشک و نیمه‌خشک ایران عواملی مانند تغییر اقلیم و کم‌آبی در کنار برداشت بیش از ظرفیت منابع آبی به‌خصوص منابع آب زیرزمینی باعث شده سطوح آب زیرزمینی کاهش یابد و در برخی مناطق شاهد رخدادهای غیرقابل جبرانی هم‌چون فرونشت باشیم. در نتیجه مدیریت و کنترل برداشت از منابع زیرزمینی قبل از وقوع بحران و رسیدن به سطح غیرقابل ‌بازگشت لازم و ضروری است. در این راستا پایش و کنترل وضعیت آبخوان به‌وسیلة مدل‌های رایانه‌ای از اهمیت بالایی برخوردار است. در پژوهش حاضر به مدل‌سازی و بررسی وضعیت کمی آب‌های زیرزمینی آبخوان مهیار جنوبی-دشت آسمان در حوزة آبریز گاوخونی به‌وسیلة مدل عددی MODFLOW 2005 و نرم‌افزارGMS 10.4.5  پرداخته‌ شده است. به‌همین منظور از آمار و اطلاعات ۱۵ سالة منتهی به سال ۱۳۹۰ شرکت مدیریت منابع آب ایران و نیز اطلاعات تراز ارتفاعی مستخرج از داده‌های ماهواره‌ای برای مدل‌سازی آب زیرزمینی آبخوان مهیار جنوبی-‌دشت آسمان استفاده شد. پارامترهایی چون هدایت هیدرولیکی، ناهمسانی افقی هدایت هیدرولیکی (Anisotropy)، تغذیه (RCH) و آب‌دهی ویژه (SY) پس از استخراج از مدل مورد واسنجی قرار گرفت. تحلیل حساسیت هر یک از پارامترها نشان داد که مدل عددی نسبت به پارامترهای ناهمسانی افقی هدایت هیدرولیکی و هدایت هیدرولیکی بیش‌ترین تأثیرپذیری را دارد. برای تأمین اعتبار مدل و سنجش دقت آن صحت‌سنجی صورت گرفت. با توجه به 125 ماهه بودن بازة مطالعاتی، صحت‌سنجی برای 25 درصد انتهایی دوره (1390-1386) انجام شد که خطای اندک در مرحلة صحت‌سنجی مؤید دقت در واسنجی و صحت آب‌نمود سلول‌های شبکة ریاضی بود. در نهایت اعداد استخراجی از موتور FlowBudget سوار بر مدل واسنجی شده MODFLOW نشان داد که در دورة 125 ماهه شبیه‌سازی به شکل متوسط روزانه سهم مشخصی از ذخیرة ثابت آبخوان کاسته شده است؛ به‌طوری‌که متوسط 5/7 متر اُفت تراز آب زیرزمینی را طی این دوره در آبخوان شاهد هستیم و بیش‌ترین اُفت مربوط به قسمت شرقی آبخوان بوده است.

کلیدواژه‌ها